Post Top Ad

CykleFelietony

Jan Kochanowski - Zakazane utwory

Młodzież wróciła do szkół, a więc to doskonały czas na naukę. Poeci nie byli grzecznymi chłopcami, a ich utwory często były pełne pikanterii i wulgaryzmów. Tego jednak w szkole się nie dowiecie. 

Jan Kochanowski – i już każdego dopada zmora Trenów. Ale spokojnie, nie o tym tutaj. Kochanowski był poetą, również tłumaczem i dramaturgiem. Urodzony w 1530 roku w Sycynie, zmarł w 1584 roku w Lublinie. Był najwybitniejszym twórcą polskiego Renesansu, wybitny poetą na skalę europejską. Tego rodzaju geniusz poetycki pojawił się w literaturze polskiej po raz pierwszy i pozostał jedyny aż do czasu Romantyzmu. Zanim przejdziemy do utworów zakazanych warto sobie uzmysłowić, Kochanowski prawie 450 lat temu! 

Kochanowski był świadom swojej roli w literaturze. Był świadom roli poety: jako pierwszy sformułował etos twórcy, którego talent jest darem od Boga, zarazem przywilejem, obowiązkiem i cierpieniem. Ogromna większość utworów Kochanowskiego powstała w języku polskim. Był to jego programowy wybór, zgodny z renesansowym trendem tworzenia w językach narodowych. Był to jednocześnie krok, który spowodował jakościową przemianę języka polskiego w ciągu zaledwie 30 lat. Polszczyzna Kochanowskiego i po nim jest inną polszczyzną niż wcześniejsza. Tak gwałtownej rewolucji językowej nie było w polskiej historii.

Kochanowski przez całe życie lubował się w pisaniu "Fraszek", drobnych, celnie spuentowanych utworów, których tradycja sięga epigramatów i anakreontyków w poezji antycznej. Spektrum tematyczne jest olbrzymie: od filozoficznej zadumy, pochwały życia dworskiego i ziemiańskiego, piękna kobiet, przez sylwetki znajomych i przyjaciół, do anegdot z życia towarzyskiego. Fraszki są znakomitym, barwnym obrazem obyczajowości epoki, świadectwem życia. Ich celny i lapidarny język był jednym z obszarów, w którym poeta pozwalał sobie czasem na szlachecką rubaszność. Sprawdźmy zatem!

Na matematyka 
Ziemię pomierzył i głębokie morze,
Wie, jako wstają i zachodzą zorze;
Wiatrom rozumie, praktykuje komu,
A sam nie widzi, że ma kurwę w domu.

Na heretyki
Po co wy, heretycy, w kościele bywacie,
Kiedy ceremonije za śmiech sobie macie?
Jesli zła w oczu waszych msza i procesyja,
Aza lepsze łakomstwo i ta ambicyja?
Wyjmi, nieboże, bierzmo pierwej z oka swego,
A potym ździebłka sięgaj w oczach u drugiego!
Chwalisz, jako w twym zborze dobrze nauczają,
A przedsię tam się ciśniesz, kędy rozdawają.
A jesli jeszcze z niczym odjedziesz do żony,
Jakobyś wodę święcił albo też krzcił dzwony.

O starym
Stary miał priapismum, nieukładną mękę.
Lecz była młodej żenie ta niemoc na rękę,
Bo się pan często parzył w przyrodzonej wannie,
Co więcej niżli jemu pomagało Hannie.
Potym go uleczyli mądrzy doktorowie,
A pani w płacz nieboga: "Biadaż mojej głowie!
Kiedyś ty, mężu, stękał, jam się dobrze miała,
A kiedyś ty zasię zdrów, ja będę chorzała".

O proporcyjej
Atoli patrząc na swe jajca silne,
Myśliłem rzeczy moim zdaniem pilne:
Jeśli mię chce mieć szczęście w tym nierządzie,
Niech mi da wedle proporcyjej mądzie.

O chłopcu
Pan sobie kazał przywieść białogłowę,
Aby z nią mógł mieć tajemną rozmowe.
Czekawszy chłopca dobrze długą chwilę,
Tak zeby drugi uszedł był i milę,
Pojźrzy pod okno, a ci sobie radzi!
I rzecze z góry do onej czeladzi:
"Po diable, synku, folgujesz tej paniej:
Jam kazał przywieść, a ty jedziesz na niej".

O łaziebnikach
Łaziebnicy a kurwy jednym kształtem żyją,
W tejże wannie i złego i dobrego myją.

Do fraszek
Fraszki, za wszeteczne was ludzie poczytają
I dlatego was pewnie uwałaszyć mają.
A ja tak upominam: Nie mówcie plugawie,
Byście potem nie były z wałachy na trawie;
Ale mówcie przykładem mego Mikołajca:
"Co to niesiesz?" - "Gospodze, z odpuszczeniem: jajca."

Co tutaj więcej dodawać, jakże niektóre utwory są aktualne w XXI wieku, prawda? Na uwagę zasługuje specyfika języka używanego przez Kochanowskiego. W erotykach był on wyrafinowany, w utworach satyrycznych stosuje specjalnie dopasowane do nich słownictwo. Fraszki cechuje oprócz specyfiki języka, różnorodność pod względem budowy. Autor prezentuje nam zarówno utwory krótkie, dwuwersowe, jak również formy bardziej rozbudowane z wprowadzonymi dialogami.  

Szkoda więc, że Kochanowski kojarzy się nam głównie z Trenami. Niewątpliwie jest to oczywiście wielkie dzieło, ale warto czasami pokazać autora w szerszym spektrum jego twórczości. 




Related Posts

1 komentarz:

fqyu16w8ql pisze...

It’s obtainable on different Phrozen 3D printing gadgets as nicely though you will need to purchase it from ourwebsite. Using 3DPrinterOS makes 3D printing more simple and fast. There are some amazing content creators on this platform if you can courageous the performance of the app to seek out|to search out} them. My different massive issue is any time I faucet a link to My Mini Factory in a browser or e mail, it Slippers for Women tries to launch in the app. The app will open and it will just sit and spin like it’s loading, but nothing ever hundreds.

Post Bottom Ad